Đặc điểm định danh tiêu đề tác phẩm văn học hiện đại và đương đại Trung Quốc

Tóm tắt

Trong đời sống văn học, tiêu đề là tín hiệu ngôn ngữ đầu tiên mà tác phẩm gửi tới người đọc, đồng thời cũng là “ngưỡng cửa” dẫn vào thế giới nghệ thuật của văn bản. Giancarlo Maiorino xem tiêu đề như “hạt mầm chứa đựng cả thân cây” (Maiorino, 2008), từ đó cho thấy tầm quan trọng của thao tác đặt nhan đề đối với sự hình thành và sự tiếp nhận tác phẩm. Trên cơ sở ngữ liệu 1.000 tiêu đề tác phẩm văn học Trung Quốc từ sau phong trào Ngũ Tứ đến nay, bài viết vận dụng các phương pháp thống kê, phân tích và mô tả để làm rõ những cơ sở định danh phổ biến nhất của tiêu đề. Từ khung năm nhóm của Mã Minh Xuân, bài viết mở rộng thành bảy nhóm bằng cách tách riêng nhóm “khái niệm trừu tượng” để phản ánh rõ hơn đặc điểm biểu trưng của ngữ liệu văn học. Ngoài việc phác họa diện mạo chung của các kiểu định danh, bài viết còn bàn thêm về chức năng thực thi của tiêu đề từ góc nhìn paratext, qua đó cho thấy tiêu đề không chỉ nhận diện tác phẩm mà còn dẫn dụ, định hướng và điều chỉnh quá trình tiếp nhận của độc giả.