Nghiên cứu các từ gốc Hán chỉ bộ phận cơ thể người và động vật: Khảo sát qua ngữ liệu tiếng Việt hiện đại và từ điển Hán Nôm

Tóm tắt

Bài viết này nghiên cứu về các yếu tố Hán và từ gốc Hán chỉ bộ phận cơ thể người trong tiếng Việt. Ngữ liệu khảo sát là các bộ từ điển đối chiếu Hán- Việt trong lịch sử (từ thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX) và từ điển tiếng Việt hiện đại. Phương pháp nghiên cứu sử dụng là từ nguyên học, ngữ âm học lịch sử, ngôn ngữ đối chiếu. Kết quả cho thấy có 58 ngữ tố gốc Hán tồn tại trong tiếng Việt, với so với 30 từ bản địa để chỉ cơ thể. Các ngữ tố gốc Hán này tồn tại dưới ba hình thức: (1) các từ gốc Hán đơn tiết có thể dùng độc lập, (2) Ngữ tố (đơn vị đơn tiết gốc Hán) dùng để tạo các từ song tiết và đa tiết, (3) các từ song tiết đọc theo âm Hán Việt. Các ngữ tố gốc Hán được đọc bằng âm Phi Hán Việt (PHV) và âm Hán Việt (HV). Hai nhóm đầu là các ngữ tố thuộc vốn từ vựng cơ bản. Nhóm thứ ba chủ yếu là các từ song tiết chỉ các bộ phận bên trong cơ thể, được vay mượn qua các sách Đông y.