PHỦ ĐỊNH SIÊU NGÔN NGỮ VÀ NÓI VỌNG TRONG TIẾNG VIỆT

Tóm tắt

Phủ định siêu ngôn ngữ (Metalinguistic Negation) là khái niệm đặt trong sự đối lập với Phủ định miêu tả (Descriptive Negation), là một khái niệm thu hút sự chú ý từ những trường phái nghiên cứu của triết học, logic và ngôn ngữ; và riêng các bình diện ngôn ngữ chúng đã được quan tâm từ hầu hết các khía cạnh (ngữ pháp, ngữ nghĩa, ngữ dụng). Bài viết này trình bày các kết quả nghiên cứu về một phương thức phủ định siêu ngôn ngữ đặc thù trong tiếng việt, đó là nói vọng. Từ dẫn liệu ngôn ngữ, chúng tôi phân tích và chứng minh hai loại nói vọng trong tiếng Việt (câu nói vọng và câu hỏi vọng) có những giá trị biểu hiện phủ định siêu ngôn ngữ. Qua đó, chúng tôi làm rõ hoạt động và chức năng của nói vọng trong thể hiện điểm nhấn thông tin và nghĩa hàm ẩn; đó cũng là chức năng tầng sâu của hiện tượng này khi là một phương thức phủ định siêu ngôn ngữ trong tiếng Việt.