Ẩn dụ ý niệm có miền nguồn “nhiệt” trong diễn ngôn báo chí chính trị tiếng Việt

Tóm tắt

Ẩn dụ ý niệm được xem là cơ chế quan trọng giúp con người nhận thức và biểu đạt thế giới trừu tượng. Trong diễn ngôn chính trị, đặc biệt là diễn ngôn báo chí truyền thông, ẩn dụ không chỉ đóng vai trò tu từ mà còn là công cụ định hình tư tưởng và điều hướng dư luận. Nghiên cứu này tập trung phân tích các ẩn dụ có miền nguồn nhiệt (như lửa, cháy, thiêu rụi, nóng, sôi sục, đốt lò) trong diễn ngôn báo chí chính trị tiếng Việt. Dựa trên khung lý thuyết Ẩn dụ tri nhận (Lakoff & Johnson, 1980), kết hợp với phân tích ẩn dụ phê phán (Charteris-Black, 2005), nghiên cứu khảo sát 150 bài báo chính trị từ các báo điện tử chính thống Việt Nam giai đoạn 2017-2025. Kết quả cho thấy, ẩn dụ có miền nguồn “nhiệt” được sử dụng phổ biến và có chủ đích nhằm định khung các sự kiện chính trị, kích thích cảm xúc và hợp thức hóa quyền lực hoặc thúc đẩy các hành động chính trị. Các ẩn dụ này tạo nên hình ảnh biểu tượng mạnh mẽ và góp phần tái hiện các xung đột xã hội một cách kịch tính. Nghiên cứu giúp làm rõ vai trò của ngôn ngữ trong việc kiến tạo quyền lực, cảm xúc và hiện thực chính trị trong truyền thông Việt Nam đương đại.