Ngữ âm tiếng Kri Phoọng ở Việt Nam

Abstract

Tiếng Kri Phoọng ở Việt Nam thuộc thuộc nhóm Việt (Vietic), chi Môn - Khơ Me (Mon - Khmer) của ngữ hệ Nam Á (Austroasiatic). Mô hình từ âm vị học: C 1 vC 2 C 3 VC 4 + T.Hệ thống thanh điệu tiếng Kri Phoọng gồm 5 thanh: Trong âm tiết vang: [44];[25ʔ];[52ʔ].Trong âm tiết không vang:[13];[35]. Về âm đầu và vần tiếng Kri Phoọng, âm đầu gồm: /p;t;ʈ;c;k;ʔ;pʰ;tʰ;kʰ;ɓ;ɗ;s;ʂ;h;v;z;ʑ;m;n;ɲ;ŋ;l;r/.Các nhóm tổ hợp phụ âm đầu có yếu tố thứ 2 là các phụ âm /l/, /w/và /r/. Trong âm tiết chính,âm chính của vần tiếng Kri Phoọng là các nguyên âm đơn /i/i:; ɯ/ɯ:; u/u:; e/eː; ɤ/ɤː; o/oː; ɛ/ɛː; a/aː; ɔ/ɔː/;và ba nguyên âm đôi /iɤ, ɯɤ, uɤ/. Âm cuối của tiếng Kri Phoọng gồm /p; t; c; k; m; n; ɲ; ŋ; w; l; j; h; r/. Âm cuối kép trong tiếng Kri Phoọng là /jh/. Trong xu thế biến chuyển của các ngôn ngữ khu vực Đông Nam Á cũng như các ngôn ngữ Vietic,tiếng Kri Phoọng có cơ cấu ngữ âm tương đối cổ, mang những đặc tính đứng giữa loại hình “cổ” và “trung” trong loại hình các ngôn ngữ đơn lập: vừa có âm tiết phụ vừa có thanh điệu. Cũng như nhiều ngôn ngữ ở Việt Nam nói chung,các ngôn ngữ thuộc nhánh Vietic nói riêng,tiếng Kri Phoọng đang đứng trước ngưỡng cửa tiêu vong. Các kết quả nghiên cứu của bài viết được kì vọng góp phần vào việc bảo tồn ngôn ngữ này.