Ẩn dụ - hoán dụ ý niệm trong Truyện Kiều: Tương tác tích hợp dưới góc độ ngôn ngữ học tri nhận

Tóm tắt

Bài viết tập trung làm rõ kiểu loại kết cấu tương tác giữa ẩn dụ ý niệm và/ với hoán dụ ý niệm dưới thuật ngữ ẩn-hoán dụ (metaphtonymy) của Goossens (1990); Sanzharova (2021) dựa trên cứ liệu thi từ trong Truyện Kiều dưới góc độ ngôn ngữ học Tri nhận. Áp dụng mô hình tri nhận chẩn đoán (Diagnostic procedure) và dựa trên quy trình nhận diện ẩn dụ (MIP), nghiên cứu thu thập 45 ngữ liệu và triển khai quy trình chẩn đoán tri nhận 6 bước (xác lập khung nghĩa đen; khung văn cảnh; tách bằng chứng ánh xạ liên miền và truy cập nội miền; xác định vùng thống hợp tạo sinh ý niệm mới; phân loại tương tác và chức năng diễn ngôn) nhằm làm rõ các kiểu loại kết cấu tương tác tích hợp ẩn-hoán dụ ý niệm. Kết quả cho thấy tương tác ẩn-hoán dụ ý niệm (metaphtonymy)  trong Truyện Kiều có tính hệ thống, phổ biến. Chiếm ưu thế và nổi bật tập trung chủ yếu vào các kết cấu tương tác tích hợp ẩn-hoán dụ (intergrated metaphtonymy) với cơ chế thống hợp tạo sinh ý niệm/ nghĩa mới.