Một cách nhìn khác về ẩn dụ ngữ pháp

Tóm tắt

Ẩn dụ ngữ pháp là một thuật ngữ do Halliday đề xuất, chỉ hiện tượng chuyển đổi về mặt ngữ pháp - từ vựng của một nội dung, làm thay đổi chức năng của các yếu tố biểu đạt nội dung ấy. Các nghiên cứu sau đó đã tập trung chủ yếu làm rõ các vấn đề như các siêu chức năng ngôn ngữ, sự phân loại ẩn dụ ngữ pháp,… Tuy nhiên, ẩn dụ ngữ pháp còn có thể được nhìn nhận ở góc độ khác, dựa trên nền tảng lý thuyết về ẩn dụ của ngôn ngữ học tri nhận. Theo đó, các vấn đề ngôn ngữ học tri nhận quan tâm sẽ là các miền ý niệm, cơ chế ánh xạ các miền ý niệm,... Bài viết sẽ trình bày các nội dung quan yếu về ẩn dụ ngữ pháp theo quan điểm của ngôn ngữ học chức năng hệ thống và theo quan điểm của ngôn ngữ học tri nhận thông qua việc khảo sát và phân tích một số ẩn dụ ngữ pháp trong tiếng Việt. Ngữ liệu phân tích được thu thập từ phim “Đào, phở và piano” (2024).