Ẩn dụ ngữ pháp trong phần dẫn thông cáo báo chí tiếng Việt lĩnh vực giáo dục

Tóm tắt

Ẩn dụ ngữ pháp (ADNP) lần đầu tiên được Halliday (1985) thiết lập và được xem là một nguồn lực tạo nghĩa cho các diễn ngôn ở bình diện từ vựng – ngữ pháp theo đường hướng lý thuyết ngữ pháp chức năng hệ thống với 2 loại ADNP chuyển tác và ADNP liên nhân. Sau đó được Martin (1992) tiếp tục nghiên cứu và khẳng định sự tồn tại của ẩn dụ ngữ pháp văn bản như một trong 3 loại ẩn dụ ngữ pháp trong ngữ pháp chức năng hệ thống. Dựa trên cơ sở lý luận này, bài viết phân tích hiện tượng ẩn dụ ngữ pháp trong phần dẫn (lead)  thông cáo báo chí tiếng Việt lĩnh vực giáo dục, phát hiện ra các phương thức thể hiện, các dạng không tương thích (ẩn dụ) và tương thích (không ẩn dụ), nhằm thể hiện thông điệp truyền thông. Kết quả cho thấy, cả 3 loại ẩn dụ ngữ pháp đều xuất hiện trong phần dẫn  thông cáo báo chí tiếng Việt lĩnh vực giáo dục. Chiếm đa số là ẩn dụ ngữ pháp văn bản, chiếm 34% trong tổng số ngữ liệu khảo sát; ẩn dụ ngữ pháp chuyển tác được hiện thực hóa thông qua hiện tượng danh hóa cụm động từ và danh hóa cú, giảm cấp quá trình thành tiểu quá trình, chiếm 24% và ẩn dụ ngữ pháp liên nhân thể hiện qua ẩn dụ thức và ẩn dụ tình thái, chỉ chiếm 6%, thể hiện tính khách quan của thông cáo báo chí.