Phủ định siêu ngôn ngữ, từ phiếm định và quán ngữ tiếng Việt

Tóm tắt

Phủ định siêu ngôn ngữ (Metalinguistic Negation) là khái niệm đặt trong sự đối lập với Phủ định miêu tả (Descriptive Negation), là một khái niệm thu hút sự chú ý từ những trường phái nghiên cứu của triết học, logic và ngôn ngữ; và riêng các bình diện ngôn ngữ chúng đã được quan tâm từ hầu hết các khía cạnh (ngữ pháp, ngữ nghĩa, ngữ dụng). Bài viết này trình bày các kết quả nghiên cứu về các tác tử phủ định, từ phiếm định trong tiếng Việt khi chúng được dùng trong các kết hợp và các quán ngữ, các câu chất vấn hay câu bác bỏ. Từ sự khác biệt về chức năng siêu ngôn ngữ của các tác tử phủ định, từ phiếm định và quán ngữ, chúng tôi sẽ giải thuyết về sự hoạt động của chúng trong những trường hợp thử nghiệm về cấu trúc phủ định, cấu trúc bác bỏ, các khuôn ngữ nghĩa ngữ dụng trong tiếng Việt. Từ đó, chúng tôi làm rõ hoạt động và chức năng của phủ định siêu ngôn ngữ trong tiếng Việt.