Ẩn dụ ý niệm “TU TẬP LÀ HÀNH TRÌNH” trong tác phẩm “Đường xưa mây trắng” của Thích Nhất Hạnh

Tóm tắt

Bài viết này vận dụng Lý thuyết ẩn dụ ý niệm của Lakoff và Johnson (1980) trong ngôn ngữ học tri nhận để phân tích ẩn dụ “TU TẬP LÀ HÀNH TRÌNH” trong tác phẩm “Đường xưa mây trắng” của Thích Nhất Hạnh. Kết quả cho thấy có tám ẩn dụ bậc dưới được kiến tạo từ các thuộc tính của miền nguồn HÀNH TRÌNH. Các ẩn dụ này được triển khai thông qua hệ thống dụ dẫn phong phú, với sự khác biệt rõ rệt về số lượng biểu thức ẩn dụ, dụ dẫn và tần suất. Trong đó, ẩn dụ bậc dưới “TIẾN TRÌNH TU TẬP LÀ CON ĐƯỜNG” chiếm ưu thế nổi bật, thể hiện qua số lượng biểu thức ẩn dụ nhiều nhất và số lượng cũng như mức độ xuất hiện dụ dẫn cao nhất trong ngữ liệu. Về phương diện tri nhận, hệ thống ẩn dụ này cho phép cấu trúc hóa kinh nghiệm tu tập như một quá trình có định hướng, có trật tự và có thể được nhận thức, đánh giá và điều chỉnh trong quá trình thực hành. Qua đó, nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của ẩn dụ ý niệm trong việc kiến tạo ý nghĩa và tổ chức kinh nghiệm tu tập trong diễn ngôn Phật giáo.